مقالات


منوی وبلاگ
مهندس عطااله مقدم

درباره :
صفحه نخست
تماس با نویسنده
عناوین مطالب وبلاگ
اضافه به علاقمندی ها
صفحه خانگی شود

نویسنده



دسته بندی موضوعی
سمینار مرغداری(۱)
کار آموزی(۱)

آرشیو
خرداد ۸٧


تالارهاي گفتگو
  rss 2.0  



لوگوی دوستان
وبلاگ فارسی

سمینار

                                                   عطا الله تندکار مقدم      

                                  دانش آموخته دانشکده کشاورزی ورامین

 

     مقاله فوق جهت ارایه به آقای دکتر عسگری جعفر آباد جهت سمینار تهیه گشته است.

 

مقدمه:

 

رشدروزافزون جمعیت ومحدودیت منابع غذایی مورد استفاده همواره انسان را در فکر یافتن منابع جدید وهمچنین افزایش راندمان کمی وکیفی تولیدات هدایت کرده است . امروزه باید اذعان داشت که پرورش طیور نقش اساسی وبنیادی در تامین نیازهای پروتئینی مورد نیاز انسان دارا می باشد. براساس اطلاعات موجود در طول 20 سال گذشته تولید گوشت مرغ در ایران با 240 درصد رشد از 230 هزار تن به حدود 940 هزار تن بالغ گردیده است . بخش اعظمی از رشد حاصله ناشی از توسعه کمی  یا فیزیکی واحدهای تولید کننده بوده است نه بهبود راندمان تولید. در ایران درحالیکه این صنعت در سالهای گذشته از نظر کمی رشد کرده و بر مقدار تولیدات اضافه شده ولی از نظر علمی که بتواند آنرا حمایت کرده و راندمان‌های تولید و عملکرد را در حد مطلوب و با قابل قبول حفظ کند کار زیادی صورت نگرفته است.

 

از جمله پارامترهای مهم ارزیابی عملکرد گله های گوشتی تبدیل خوراک مصرفی به وزن زنده مرغ است که به بیان دیگر  به آن ضریب تبدیل غذایی طیور گفته می شود. در شرایطی که کسب ضریب تبدیل 2/2 درایران یک موفقیت محسوب می گردد در کشورهای صاحب صنعت طیور پیشرفته این ضریب معادل 7/1 می باشد از موارد دیگر قابل ذکر این است که در اکثر راهنماهای پرورش طیور دنیا تراکم 36 کیلوگرم وزن زنده در هر متر مربع فضای پرورشی توصیه می گردد اما این رقم در صنعت مرغداری ایران معادل 22 کیلوگرم است. به طور معمول میانگین درصد تلفات در اکثر مرغداری های ایران را حدود 10 درصد محاسبه می نمایند در حالیکه در اکثر استانداردهای جهانی به رقمی بیش از 3 درصد برخورد نمی نماییم. مورد دیگری که می توان به آن اشاره نمود آنست که در سال گذشته 941 هزار تن گوشت مرغ تولید کرده ایم و مصرف سوخت در کل صنعت مرغداری تقریباً 685 میلیون لیتر بوده است. با توجه به اینکه معمولاً سالن های تخمگذار فاقد سیستم گرمایشی هستند می توان چنین تصور نمود که عمده این سوخت در بخش تولید گوشت مرغ مصرف شده است یعنی به ازای هر یک هزار تن گوشت مرغ در حدود 723 هزار لیتر سوخت مصرف شده است.

 با توجه به پیشرفت علوم ووجود فن آوری مدرن ضرورت مطالعه وبازنگری کلی در عملکردها بمنظور افزایش میزان بهره وری درواحدهای تولیدی وهمچنین کاهش ضایعات ناشی از عدم رعایت اصول نوین مرغداری در زمینه های متعدد مورد تاکید می باشد.

امروزه  کشورهای پیشرفته درزمینه پرورش طیور با استفاده از روش های مدیریتی نوین محصولی که تولید میکنند، کمترین ریسک را برای تولیدکننده وسوددهی بالا را برای اوتضمین میکند.همچنین کیفیت بالا برای مصرف کننده نیز قابل چشم پوشی نیست.

شیوه های نوین مدیریت گرمایش سالن های پرورش :

 

 

شاید بتوان بالا بودن مصرف سوخت در مرغداری ها را به سادگی توجیه نمود و علت آنرا ارزانی خارج از حد معمول این طلای سیاه در گذشته ای نه چندان دور در کشور دانست. اما با نگاهی واقع بینانه تر می توان به این مهم پی برد که تنها ارزانی سوخت دلیل مصرف بی رویه آن در مرغداری ها نبوده است. ضعف مدیریت، ساختمان ها و تاسیسات غیر استاندارد، بهره نبردن از امکانات و تجهیزات اولیه مورد نیاز جهت پرورش طیور و نیز ناآشنایی و عدم استفاده از فن آوریهای نوین جهت تامین گرمایش سالن ها همگی دست به دست هم داده است تا صنعت مرغداری را به عنوان یکی از پرمصرف ترین صنایع کشور از نظر سوخت معرفی نماید.

 

 

اهمیت سد بخار در سالن های مرغداری :

 

اتلاف دما در ساختمان های مرغداری می تواند به یکی از روش ها، همرفت، رسانش و تابش و یا ترکیبی از روش های فوق باشد. انتقال گرما از طریق رسانش (Conduction) هنگامی اتفاق می افتد که تماس مستقیمی بین مناطق سرد و گرم وجود داشته باشد. اگر یک طرف ماده گرم شود، حرارت از داخل ماده به سمت قسمت سردتر هدایت می شود. جابجایی حرارت از طریق همرفت(Convection) معمولا بستگی به هوا و یا آبی دارد که گرما را از منطقه گرم به منطقه سرد منتقل نماید. انتقال گرما بوسیله تابش (Radiation) زمانی رخ می دهد که دو سطح دارای اختلاف درجه حرارت باشند. سطح گرمتر، حرارت را به سوی سطح سردتر تابیده بدون اینکه هوای بین این دو سطح گرم شود. حرارت خورشید یک نمونه از دمای تابش می باشد. طیور می توانند از طریق تابش به سطوح سردتر از قبیل سقف و یا دیوار سالن مرغداری حرارت بدن خود را از دست بدهند. عایق بندی موجب کاهش افت حرارت یک ساختمان مرغداری به وسیله هر کدام از روشهای فوق می شود.

 

مفهوم سد بخار عبارت از کاربرد مواد و یا روش هایی می باشد که مانع جمع شدن رطوبت در دیوارها، سقف و عایق ها می شود. از نقطه مباحث نظری در عایق بندی، هوای سرد با قسمت خارجی در تماس بوده و موجب خنک شدن قسمت گرمتر داخلی می شود که این امر موجب تجمع قطرات آب و در نتیجه مرطوب شدن عایق می گردد. به منظور جلوگیری از این امر، یک سد ضد آب در قسمت داخلی دیوارهای سالن نصب می گردد. سد بخار می تواند از جنس کاغذ کرافت (Kraft Paper) که مستقیماً به عایق متصل شده است و یا یک لایه پلاستیک باشد. سد بخار همیشه در قسمت گرم داخلی که حاوی رطوبت بیشتری است، قرار می گیرد.

 

سیستم های گرمایش تابشی:

 

تعداد دفعات تهویه در مرغداری از سایر فضاهای صنعتی بسیار بالاتر است لذا انرژی جذب شده به هوا در روش های مرسوم مورد استفاده در مرغداری که عموماٌ از طریق جابجایی گرما می باشد، قبل از تبادل حرارتی با محیط سالن، از طریق اگزوز فن های خروج هوا به خارج از سالن هدایت می شود. اتلاف بسیار زیاد انرژی، عدم یکنواختی گرما در سطح کل سالن، ایجاد جریان هوا، بستر مرطوب و نیز آلودگی محیط زیست از مشکلات سیستم های متداول تامین گرمایش غیر بهینه در صنعت پرورش طیور کشور است.

 

یکی از راه حل های این معضل استفاده از دستگاه های گرمایش تابشی است. این دستگاه ها در زیر سقف  سالن های مرغداری نصب شده و گرما را از طریق تابش امواج مادون قرمز به طرف کف سالن و بدن جوجه ها هدایت می کنند، تبادل حرارت عمدتا از طریق تابش صورت می گیرد و اتلاف انرژی از طریق هوا بسیار جزیی است.

 

در این روش، کف سالن گرم و رطوبت آن تقلیل یافته و انتقال آلودگی به جوجه ها کاهش می یابد. ضمن اینکه پراکندگی گرد و غبار در داخل سالن نیز به حداقل می رسد. برای جلوگیری از کاهش اکسیژن در داخل سالن، دستگاه گرمایش تابشی، هوای مورد نیاز مشعل را توسط لوله ای از خارج سالن دریافت می کند و لذا در غلظت اکسیژن داخل سالن تغییری ایجاد نمی شود، علیرغم سوخت نسبتاً کامل این دستگاه ها، گازهای حاصل از احتراق نیز به خارج از سالن هدایت می گردد.

 

ویژگی های سیستم های تابشی مورد استفاده در مرغداری :

 

با توجه به اینکه حرارت در سیستم تابشی از طریق امواج مادون قرمز منتقل می شود، لذا امکان جهت دادن به مسیر گرمایش وجود داشته و حرارت بیشتر در فضای نزدیک به بستر مرغداری و سطح بدن طیور متمرکز گردیده و این قسمتها را گرم می نماید. از طریق تابش، حرارت جذب هوای محیط نمی شود و اتلاف حرارتی در اثر تعویض  هوا بسیار ناچیز است. امکان منطقه بندی و کنترل منطقه ای در سیستم تابشی و قابلیت انعطاف زیاد این سیستم، امکان گرمایش در مناطق انتخابی طبق نیاز طراحی شده را ایجاد می نماید. برای مثال در ابتدای دوران پرورش که امکان افزایش تراکم در واحد سطح وجود دارد می توان به وسیله این سیستم فقط قسمت مورد نظر را گرم نمود. سیستم گرمایش تابشی باعث چرخش هوا نمی شود، در نتیجه آلودگی مواد معلق و غبار موجود در هوا به شدت کاهش یافته و اثرات مثبت در بهداشت محیط مرغداری دارد. حرارت منتقل شده از طریق تابش مستقیما بستر، پرندگان و وسایل پرورش واقع شده در مسیر را گرم می کند، بدون اینکه نیازی به گرم شدن کل سالن مرغداری باشد. بدلیل اینکه حرارت تابشی سالن مرغداری را سریعتر گرم می کند بنابراین در زمان جوجه ریزی نیاز به مرحله پیش گرمایی در سالن مرغداری را به شدت کاهش می دهد که این امر صرفه جویی زیادی در انرژی و وقت را در بردارد.

 

هیترهای دمنده هوای گرم :

 

ایجاد گرمای مناسب به ویژه در طی اولین روزهای زندگی پرندگان بسیار حائز اهمیت بوده و تاثیر فراوانی در سلامتی و عملکرد و نیز میزان رشد در طی دوره پرورش پرندگان دارد. سیستم های نوین دمنده هوای گرم موجب ایجاد شرایط مطلوب در سالن مرغداری می گردد. این دستگاه ها با نصب در داخل سالن مرغداری موجب تولید گرمایی یکنواخت می شوند. این تجهیزات به طور معمول با استفاده از گاز طبیعی پروپان و یا گازوئیل مورد استفاده قرارمی گیرند و نیاز به نصب دودکش ندارند. گرمای تولید شده از این طریق 100 درصد برای طیور سودمند بوده و هیچ گونه اتلاف حرارت وجود ندارد. این سیستم ها را می توان براساس توان در هر قسمت از سالن و به تعداد مورد نیاز نصب نمود.

 

نظر به اینکه هزینه انرژی یکی از عوامل مهم تاثیر گذار بر قیمت تمام شده گوشت مرغ است، هدف آنست که با صرفه جویی در سوخت مصرفی، هزینه انرژی را کاهش داد و همزمان نیز از طریق بکارگیری سیستم های گرمایشی نوین، به افزایش راندمان دسترسی پیدا نمود. با بهینه سازی و نوسازی تجهیزاتی از قبیل سیستم های گرمایشی و بهره گیری از بازده صد در صد سوخت و یکنواختی حرارت می توان تعداد پرنده در واحد سطح را افزایش داده و در نهایت به سودآوری مطلوب رسید.

 

باید توجه نمود که در احتراق سه عامل سوخت، اکسیژن و تولید حرارت حائز اهمیت است. اگر این عوامل متناسب باشند می توان به احتراقی مناسب دست یافت . حال اگر درجه حرارت به اندازه کافی بالا نرود مقدار گازهای مضر افزایش یافته و احتراق ناقص انجام خواهد شد. در مرحله اول احتراق سوخت با اکسیژن ترکیب شده و پس از اشتعال منواکسیدکربن و بخار آب تولید می کند و دما تا حدود 650 درجه سانتی گراد افزایش می یابد. سیستم های نوین حرارتی این قابلیت را دارند که با احتراق کامل حرارت را به بیش از میزان فوق و در حدود 850 درجه سانتی گراد برسانند. در سیستم هیترهای دمنده هوای گرم، افزایش گازهای مضر در سالنهای مرغداری ناشی از کمبود هوای تازه (اکسیژن) پایین بودن درجه حرارت کمتر از 850 درجه سانتی گراد، عدم کیفیت سوخت و در نهایت خوب مخلوط نشدن هوا و سوخت است. در صورت بروز یکی از عوامل فوق راندمان حرارتی از 100 درصد کاهش می یابد. در قسمت های مختلف این نوع هیترها هوای لازم برای احتراق از طریق فن کوره و لوله های تامین هوا انجام می شود. انواع گوناگونی از تجهیزات دمنده هوای گرم براساس ظرفیت، طراحی ساختمان نوع مصالح، عایق بندی و نیز تجهیزات مورد استفاده در داخل سالن قابل استفاده هستند.

 

از دیگر فاکتورهای مهم کیفیت در این نوع هیترها، شناخت شرایط آب و هوایی و اقلیمی منطقه و از جمله میزان اختلاف درجه حرارت در داخل و خارج سالن می باشد. این نوع هیترها می باید اختصاصاٌ برای سالن های مرغداری طراحی شده و به دلیل کارکرد در محیط های با گرد و غبار زیاد (سالن مرغداری) به راحتی قابل تمیز کردن بوده و کاربرد ساده ای داشته باشند. یکی از مزایای سیستم فوق این است که با تولید هوای گرم در داخل سالن موجب کاهش رطوبت هوای سالن نمی شود که این امر از نظر بهبود سیستم های مدیریت بسیار حائز اهمیت است. با توزیع یکنواخت حرارت پرندگان سالم و شاداب تر بوده و رشد بهتری خواهند داشت. البته باید توجه نمود این دستگاه ها حتما دارای ترموستات کنترل و محافظه شعله بوده تا اگر بنا به هر دلیلی دستگاه قادر به ایجاد شعله نگردد، مسیر تامین سوخت قطع شده و امکان نشت در سالن مرغداری وجود نداشته باشد.

 

گرمایش از کف، نگرشی نوین به طرحی کهن:

 

در حدود 1700 سال پیش در امپراتوری روم باستان سیستم گرمایش از کف بعنوان یک روش تامین حرارت مطلوب مورد استفاده واقع می گردید. آنها با ایجاد کانال های مخصوص در زیر کف کاخ ها و حمام ها در فصول سرد سال این اماکن را گرم می کردند. امروزه پس از گذشت قرن ها و با اختراع سیستم های هیدرولیکی و پمپ های انتقال سیالات سیستم گرمایش از کف به عنوان یکی از رایج ترین شیوه های مدرن گرمایشی جهت تامین حرارت بسیاری از فضاهای مسکونی و صنعتی کاربرد دارد.

 

با توجه به نکات فنی مطرح در این سیستم می توان در صنعت مرغداری نیز از آن بصورت گسترده بهره جست و به این ترتیب بسیاری از مشکلات مربوط به سایر سیستم ها را در این روش رفع نمود. در مقام مقایسه سیستم گرمایش کفی نسبت به سایر شیوه های گرمایشی در سالنهای مرغداری دارای راندمان حرارتی بالاتری می باشد. علت این امر توزیع یکنواخت حرارت در سالن های مرغداری است زیرا حرارت از کف به جهت بالا حرکت می کند و کف سالن مرغداری مکانی است که بیشترین نیاز به حرارت در آن قسمت وجود دارد. علاوه بر این فضای سالن توسط این سیستم اشغال نمی شود و تنفس طیور به علت عدم حرکت ذرات معلق در هوا بسیار بهداشتی و رضایت بخش می باشد. در سیستم گرمایش کفی میتوان برای سنین اولیه پرورش جوجه ها، با استفاده از یک جعبه مرکزی انشعابات قسمتی از سالن را به مقدار بیشتر افزایش داد تا بدینوسیله گرمای اولیه مورد نیاز جوجه ها را برطرف نمود. بخشهای حرارتی از این جعبه های مرکزی به تفکیک قابلیت کنترل مجزای دمای هر قسمت از سالن مرغداری را در سنین مختلف ایجاد می کند. براساس مطالعات انجام یافته در برخی از کشورهای دنیا از این روش جهت تامین گرمایش مرغداری ها استفاده شده است.. باید توجه نمود میزان رطوبت بستر در این روش کاهش می یابد که بایستی توسط ادوات مصنوعی مقدار رطوبت سالن را افزایش داد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شیوه های نوین در مدیریت بستر:

 

در هزاره سوم که دانش بشریت در زمینه های مختلف با سرعت خارق العاده ای در حا ل تغییر و تحول است و هر لحظه پدیده ای نو متولد می گردد، بهره مندی از دانش روز دنیا و بکارگیری آن در صنایع گوناگون، ایجاد برنامه های مدیریتی صحیح و نوین را واجب می سازد. در این میان صنعت مرغداری نیز از این قاعده مستثنی نیست. بنابراین استفاده از روشهای نوین مدیریتی جهت بهره وری بیشتر و مناسبتر لازم و ضروری است .

 

برای شروع مطلب بهتر است با بستر و ویژگیهای آن بیشتر آشنا شویم:

 

متاسفانه بسیاری از مرغدارها به کیفیت بستر به اندازه جوجه، تغذیه ، بهداشت و ... توجه و دقت نمی کنند و این در حالی است که جوجه ها در طول دوره پرورشی در تماس مستقیم با بستر بوده و شرایط آن بر روی عملکرد و رشد جوجه ها تاثیر به سزائی دارد. موادی را که می توان به عنوان بستر استفاده کرد بسته به شرایط منطفه ای، آب و هوا و وضعیت اقتصادی مرغدار بسیار متنوع است که از آن جمله می توان از تراشه چوب، کاه ، خاک اره، کلش، برگ خشک، سبوس، تفاله مرکبات بعد از آبگیری به صورت پلت و ... نام برد که در این میان تراشه چوب و خاک اره بیشترین استفاده را دارند.

 

 

...از ویژگیهای یک بستر ایده آل می توان به قابلیت بالای جذب رطوبت، سبک بودن، خشک بودن، ارزانی، نرم بودن، عایق بودن، قابل دسترس و قابل فروش بودن اشاره کرد. همچنین یک بستر مناسب باید فاقد هرگونه جسم خارجی، انگل و گرد و غبار باشد. عملکرد یک بستر مناسب را به طور خلاصه می توان چنین بیان کرد:

 

1- رطوبت ناشی از نشت آبخوریها را جذب کرده و به دلیل افزایش سطح تماس با هوا موجب تبخیر سریع و در نتیجه خشک شدن آن شود.


2- بخش آبکی مدفوع را جذب کرده و باعث به حداقل رسیدن تماس جوجه ها با کود شود.


3- بعنوان عایق عمل کرده و از هدر رفتن گرما از طریق کف سالن جلوگیری کند.


4- نقش ضربه گیر نرم و محافظ و عایق حرارتی بین کف سخت و سرد و جوجه ها را دارد.

پس از آشنا شدن با ویژگیها و عملکرد بستر مشکلات مرتبط با بستر و نحوه مدیریت آنها همزمان مطرح می گردد:


وجود جسم خارجی در بستر :


در روزهای اول جوجه ها به بستر نوک زده و آن را می خورند که این باعث عوارض گوارشی نظیر سوء هاضمه و حتی مرگ آنها خواهد شد. همچنین در بعضی از تراشه ها که از چوب کهنه تهیه می شوند اجسام خارجی مانند میخ باقی می ماند که بلع آنها توسط جوجه ها باعث سوراخ شدن سنگدان و پریتونیت می گردد.


وجود چنین اشیاء نوک تیز و تکه های درشت بستر نیز موجب زخم و خراشیدگی پای جوجه ها می گردد که بدون شک در روند وزن گیری و رشد جوجه ها تاثیر منفی خواهد داشت. برای رفع این مشکل در روزهای اول می توان روی بستر را با وسائلی مانند پارچه های کنفی، کاغذهای موئی و کاغذهای مخصوص که از آنها می توان جهت تغذیه جوجه ها استفاده کرد، پوشاند. حسن دیگر استفاده از این پوششها گرم نگه داشتن جوجه ها است و جوجه ها در چنین شرایطی احساس راحتی و آرامش بیشتری خواهند کرد. این پوشش 5-3 روز باقی می ماند و وقتی جوجه ها به خوبی به غذا خوردن عادت کردند می توان آنها را جمع کرد. البته کاغذهای مخصوص که جهت تغذیه نیز کاربرد دارند نیازی به جمع آوری نداشته و خود به خود از بین می روند و یا با بستر مخلوط می گردند.

ارتفاع بستر :


ضخامت ایده آل برای سالنهای پرورشی گوشتی در فصول گرم 5-3 سانتیمتر و در فصول سرد 8-5 سانتیمتر است. در گله های پرورشی مرغ مادر، که کیفیت بیشتر مورد توجه قرار می گیرد ارتفاع بستر تا 12 سانتیمتر نیز می رسد.


دراین واحدها در صورتیکه تخم مرغها یکبار در روز جمع شوند عمق بستر باید تا حدی باشد که تخم مرغها به طور کامل در آن فرو بروند اما اگر جمع آوری چندین بار در روز انجام می گیرد می توان از کاه ریز استفاده کرد تا تخم مرغها در داخل بستر فرو نرفته و جمع آوری آنها سریعتر انجام شود. در این صورت احتمال شکستگی ، ترک خوردن و کثیف شدن تخم مرغها نیزافزایش پیدا می کند.
برای سیستمهائی که اتوماتیک می باشند استفاده از کاه و تراشه چوب به علت ایجاد اشکال در سیستم انتقال تخم مرغها توصیه نمی شود.


رطوبت بستر:


رطوبت ایده آل بستر 25-20 درصد است. برای تعیین میزان رطوبت بستر در صورتیکه به دستگاه های مخصوص دسترسی نداشته باشیم، می توان یک مشت بستر را برداشته و در دست فشار دهیم اگر بستر رطوبت مناسبی داشته باشد وقتی مشت خود را باز می کنیم نباید به صورت گلوله به هم چسبیده باقی بماند و شکافهائی بین آن ایجاد می شود

.
همچنین رطوبت بالای بستر را از چسبیدن بستر به کف کفش در زمان حرکت در سالن در یک مسافت کوتاه، و رطوبت کم بستر را از صدای خش خش ضمن حرکت در سالن، می توان تخمین زد.

 

مدیریت صحیح شرایط محیطی آشیانه امری ضروری جهت دسترسی به حداکثر  تولید در طیور گوشتی است . نگهداری بستر طیور در وضعیت مطلوب یک مقیاس بسیار مهم درامر مدیریت گله محسوب می شود .در اثر افزایش رطوبت محتویات بستر بصورت کلوخی ( Cakeing ) یا قالب رطوبت گرفته درآمده وپرندگان به ناچاردرسطحی مرطوب،لغزنده وچسبناک پرورش می یابند . این شرایط نامناسب موجب افزایش فعالیت باکتریها وحشرات ،تولید گاز های نامطبوع ازجمله آمونیاک ، کثیف شدن پرها ، جراحات پا وطاول سینه و بطورکلی ایجاد وضعیتی غیر بهداشتی درآشیانه می شود. بستر مناسب دارای رطوبتی درحدود 25-35 درصد است.عوامل متعددی موجب مرطوب شدن بسترمی شوندکه با انجام برخی از روشهای مدیریتی می توان از این مشکل پیشگیری نمود .


1-عوامل تغذیه ای:

 
مدفوع آبکی یا اسهال براثرعوامل تغذیه ای یا عفونی ایجاد می شود. اخذ فراوان مواد معدنی از جمله پتاسیم ،سدیم ، منیزیم ، سولفات وکلراید موجب مصرف آب بیش ازحد معمول ،وآبکی شدن مدفوع می گردد. در صورت وجود چنین حالتی میزان نمک جیره باید سریعأ اندازه گیری شود زیرا امکان بروز اشتباه در هنگام ساخت خوراک بسیار محتمل است . آب مصرفی آشیانه باید بطور مرتب جهت تعیین غلظت مواد معدنی بویژه سولفات و منیزیم آزمایش شود. ملاس چغندر قندحاوی سطوح بالای پتاسیم است و نیز سنگ آهک ممکن است حاوی منیزیم بیش از حد باشد . اضافه نمودن چربیهایی با کیفیت نامناسب و فاسد ، پروتئین بالای جیره ویا وجود پروتئین با کیفیت نامطلوب در جیره موجب آبکی شدن مدفوع می شود . همچنین استفاده از اقلامی همچون گندم ، جو و چاودار نیز منجر به افزایش آب مدفوع می شود . درموارد اخیر اضافه نمودن آنزیمهای غذایی به منظور افزایش قابلیت هضم وممانعت از مرطوب شدن بستر بسیار مفید است.


2-خوراک کپک زده:


مصرف مواد غذایی کپک زده موجب مسمومیت از سموم قارچی شده و ممکن است میزان زیادی آب از طریق دستگاه گوارش دفع  گردد.سموم قارچی موجب تحریک دستگاه گوارش ،آسیب کلیوی ،مصرف زیاد آب و در نتیجه آبکی شدن مدفوع می شوند . اکراتوکسین ،اواوسپورئین ( Oosporein ) و سیترینین سموم قارچی هستند که موجب این آثار می شوند . جهت پیشگیری از مسمومیت قارچی انتخاب مواد غذایی با کیفیت مناسب ، رعایت بهداشت و ضدعفونی دستگاهها وتجهیزات ساخت دان الزامی است .

3-بیماری :


بیماریهای متعددی موجب آبکی شدن مدفوع می شوند .بویژه این اثر ممکن است هنگامی بروز نمایدکه عامل بیماری مستقیماً مجرای گوارشی را هدف قرارداده و موجب اسهال گردد.دربرخی از بیماریها ، پرندگان ازغذا خوردن امتناع نموده اما همچنان به مصرف آب ادامه می دهندکه این امر منتج به افزایش آب در مدفوع می شود . کوکسیدیوز به سبب تخریب مستقیم دیواره روده موجب اسهال می شود.همچنین بسیاری از عفونتهای باکتریایی وویروسی نیز موجب آسیب روده ،سوءجذب، اسهال و در نتیجه مدفوع آبکی می شوند.جهت پیشگیری ازاین عوامل برقراری موازین حفاظت زیستی، رعایت بهداشت ، واکسیناسیون و استفاده ازداروهای پیشگیری ضروری  است.

 

4-شرایط محیطی  :


تغییرات دما و رطوبت به شدت در مصرف آب و کیفیت بستر مؤثر هستند . برای مثال دمای بالا در آشیانه طیور گوشتی موجب افزایش مصرف آب و مرطوب شدن بستر می شود . در مواقعی که افزایش دما همراه با رطوبت بالا نیز باشد مشکل مرطوب شدن بستر حادتر شده و نگهداری آن در شرایط مطلوب بسیار دشوارمی گردد.


تراوش آب در اثر نقص آبخوریها و یا افزایش فشار آب در لوله ها و نیز نشت آب به دلیل عدم عایق بندی سقفها و عدم کارایی سیستم تهویه نیز موجب افزایش رطوبت بستر می گردد. جهت پیشگیری از این وضعیت می باید نظارتی دقیق بر دستگاههای حرارتی ، سیستم تهویه ، شبکه آبرسانی و پوشش سقفها وجود داشته و در فواصل منظم تعمیرات اساسی و تعویض قطعات صورت پذیرد.

 

5- نوع مواد بستر:


موادی که جهت بستر طیور مورد استفاده قرار می گیرد باید عاری از هرگونه مواد خارجی و  سمی بوده و براحتی قابلیت جذب آب وسپس آزاد نمودن آب دراتمسفررا داشته باشد. این مواد باید به سادگی قابل تهیه بوده و از نظر اقتصادی مقرون بصرفه باشد .در حال حاضر پوشال چوب بهترین ماده مورد مصرف جهت بسترطیور است . مفید بودن استفاده از کاه ، پوسته برنج ، خاک اره ، کمپوست زباله شهری و یا مقوای خرد شده جهت بستر طیور به اثبات نرسیده است. تحقیقاتی در زمینه استفاده از ماسه بعنوان بستر طیور انجام گرفته است که علاقه مندان جهت اطلاعات بیشتر می توانند به مقاله مورد نظر مراجعه نمایند

 

 

مشکلات ناشی از رطوبت بالای بستر :


رطوبت بالای بستر همراه با دما و ph بالا (قلیائی بودن) باعث ازدیاد میکروبها می گردد. در چنین شرایطی آنفلوانزا، لارنگوتراکئیت، دراماتیت، رئوویروس، بوتولیسم، برونشیت، کوکسیدیوز و سایر بیماری های باکتریائی، ویروسی و قارچی، شایع می شود. زخم سینه ، خراشیدگی پوست، کبود شدن گوشت، به وجود آمدن لکه روی گوشت (که باعث افت کیفیت آن می شود)، بوی نامطبوع، کثیف شدن تخم مرغها در واحدهای مادر و نهایتا کاهش تخم مرغهائی که قابل جوجه کشی باشند، نیز از عوارض بستر مرطوب هستند.


همچنین رطوبت بالای بستر عامل اصلی انتشار آمونیاک می باشد که این ماده یکی از مهمترین فاکتورهای محیطی تاثیر گذار بر عملکرد جوجه محسوب می گردد. برخی از تولید کنندگان مشکل آمونیاک را دست کم گرفته اند اما باید توجه داشته باشید که افزایش آمونیاک باعث عصبی شدن جوجه ها، افزایش نزاع، پرکنی آنها، کاهش قدرت سیستم ایمنی و در نتیجه مستعد شدن به درگیر شدن با بیماریهای تنفسی می گردد. آمونیاک با غلظت 25ppm باعث تضعیف رشد و افزایش ضریب تبدیل غذائی و همچنین التهاب کیسه های هوائی و عفونتهای ویروسی و حتی مرگ می گردد. تبخیر آمونیاک از بستر باعث آلودگی هوا شده و از طرف دیگر ارزش اقتصادی کود به دلیل کاهش مقدار نیتروژن بستر پائین می آید. اولین قدم برای جلوگیری از مشکلات ناشی از آمونیاک کنترل رطوبت بستر با روشهای زیر است:


1- از سالنها متناسب با ظرفیت استفاده شود چون تراکم بالا در سالنهای کوچک باعث افزایش رطوبت بستر می شود.
2-  در برخی موارد بستر تازه، به درستی انبار نمی شود و مقدار رطوبت بالائی دارد. برای رفع این مشکل باید 48-24 ساعت پیش از جوجه ریزی نسبت به حرارت دادن و تهویه سالن اقدام کرد تا آمونیاک موجود در بستر آزاد شده و در دوران رشد میزان آزاد شدن آن به حداقل برسد.
3- افزایش تهویه سالن در هفته های اول رشد در صورتیکه میزان آمونیاک بالا باشد.
4- برای به جریان انداختن هوای گرم سالن که به خشک شدن بستر کمک می کند، از هواکش استفاده شود.
5-  بهره گیری از سیستم تهویه با فشار منفی برای ورود هوای تازه از هواده ها توصیه می گردد.
6- به دلیل اینکه هوای گرم توانائی نگهداری رطوبت بالائی دارد، ترکیب گرما و تهویه مناسب مقدار قابل توجهی از رطوبت سالن را حذف می کند، به همین دلیل در صورتی که سیستم تهویه مناسب باشد، نباید ترسی از افزایش دمای سالن داشت.
7- کنترل و مدیریت سیستم آبخوریها برای جلوگیری از نشتی، تنظیم ارتفاع آنها و میزان فشار آب، متناسب با رشد جوجه ها و جلوگیری از تشکیل بیوفیلم در سیستم آبخوری با استفاده از شوینده های قوی و موثر توصیه می گردد.
8- در صورت خیس شدن بستر، سریعا باید نسبت به تعویض آن اقدام کرد.
9- قسمتهائی از بستر که متراکم شده (تخته شده باشد( باید تعویض شود چرا که این نواحی حاوی رطوبت و کود بالائی بوده و در صورت ماندن در سالن باعث افزایش میزان آمونیاک می شوند.

مشکلات ناشی از رطوبت پائین بستر :


بستر خشک باعث عدم تکامل پرها، خشکی پوست، شکنندگی پرها و ایجاد گرد و خاک و عوارض تنفسی می شود. در چنین شرایطی می توان از دستگاه های مولد رطوبت مانند مه پاشها استفاده نمود.
مطالعات و ارزیابی های انجام شده در زمینه ضرر اقتصادی استفاده از یک بستر نامناسب در آمریکا در یک واحد 20000 قطعه ای به طور خلاصه به شرح زیر می باشد (لازم به توضیح است که در این ارزیابی حداقل هزینه ها در نظر گرفته شده است( :


1- ضرر ناشی از گاز آمونیاک به دلیل افزایش ضریب تبدیل غذائی به میزان 08/0 واحد و کاهش وزن به مقدار 25/0 پوند = 430 دلار
2- ضرر ناشی از وقوع انواع بیماری های باکتریائی و ویروسی و عواقب آن = 120 دلار
3- ضرر ناشی از بیماری های انگلی و هزینه داروهای مصرفی = 140 دلار
4- ضرر ناشی از تلفات و افت کیفیت گوشت = 260 دلار

جمع = 950 دلار

در پایان باید به این نکته اشاره داشت که استفاده از بستر کهنه احتمال به وجود آمدن مشکلاتی از قبیل عارضه سینه های پینه ای (breast blister) و انواع بیماریها به خصوص بیماری های انگلی را افزایش داده و همچنین نیازمند بکارگیری مدیریت دقیق تر و بیشتر می باشد.

 

 

 

 

 

 

شکل و هزینه های ناشی از آن

علت هزینه ها

آمونیاک

وقتی که وضعیت بستر بد می شود ، معمولا آمونیاک مشکل ساز – است . تحقیقات نشان می دهند که اگر اجازه داده شود تا سطح آمونیاک به ppm 50 یا بالاتر برسد و برای مدتی باقی بماند ضریب تبدیل غذا تا 8% افزایش می یابد

بیماری

مسلما تخمین زدن آن مشکل است اما بیشتر هزینه بالقوه مربوط به آن است . شیوع ناگهانی یک بیماری جدی می تواند باعث یک مصیبت اقتصادی شود . تخمین زده می شود که 10 درصد خسارت می تواند از شرایط بستری نامطلوب ناشی شده باشد

انگل ها

باید در نظر داشت که وجود انگل های از قبل مانده در بستری که دوباره مورد استفاده قرار می گیرد ، خطر ابتلا به عفونت های جدی را به میزان زیادی افزایش می دهد . بستر های مرطوب نیز تکثیر اووسیت ها را افزایش داده و هزینه شرایط به بستری را بالا می برند .

افت کیفیت لاشه و لاشه های حذفی (ضبطی)

تحقیقات متعددی نشان داده اند که شرایط بستر به طور معنی داری ضبط لاشه و کیفیت لاشه را تحت تاثیر قرار می دهد . نشان داده شده که تخلیه کامل سالن لاشه های حذفی (ضبطی) را تا 50% کاهش می دهد . نشان داده شده که تاول های سینه ای همبستگی بالایی با شرایط بستر نامطلوب دارند

جمع کل

با جمع زدن این تخمین خسارات ، در می یابیم که شرایط بد بستر برای تولید کنندگان هزینه های بسیار  زیادی در بر دارد .

                        

                        .

 

 

 

 

 

تراکم جوجه‌ریزی در سالن های مدرن:

 

یکی از ضروریات اصلی رشد، حفظ سلامتی و کیفیت عمومی زیست و تامین فضای کافی برای هر پرنده می‌باشد. میزان فضای در نظر گرفته شده بستگی به مجموعه‌ای از فاکتورها نظیر: وزن طیور در هنگام کشتار، نوع سالن (باز و بسته)، شرایط آب و هوائی منطقه و فصل دارد. بدین جهت برای محاسبه ظرفیت جوجه‌ریزی بایستی بطور دقیق از ابعاد داخلی سالن‌ها مطلع باشیم. بطور کلی تراکم جوجه‌ریزی توصیه شده بشرح زیر می‌باشد:


در سالنهای بسته: در انگلیس سازمان حمایت از رفاه طیور هیچگاه تحت هیچ شرایطی اجازه تولید بیش از 34 کیلوگرم گوشت در هر متر مربع سالن را نمی‌دهد. جدول زیر با توجه به رفاه طیور و مدیریت مناسب و حداکثر تولید 34 کیلوگرم گوشت در هر متر مربع، میزان تراکم (تعداد جوجه در هر متر مربع سالن) را نشان می‌دهد:

 

میزان تراکم جوجه ریزی در واحد سطح

وزن(kg)       

تراکم (قطعه در متر مربع)

1/25

27

1/5

22

1/75

19

2

17

2/25

15

2/5

13

2/75

12

3

11

3/5

9 

 

                                  

تأثیر تراکم گله و فصل پرورش در وقوع سندرم مرگ ناگهانی :

 

سندرم مرگ ناگهانی (SDS) یا حالتی که در بین مرغداران بنام سکته معروف است بیماری حاد جوجه‌هایی است که بخوبی تغذیه شده، رشد مناسبی داشته و سالم به‌نظر می‌رسند. حداکثر مرگ و میر این بیماری در سنین 1 الی 3 هفتگی همزمان با سنی است که در آن ضریب تبدیل غذایی به بهترین نسبت می‌باشد. در گله‌ای با مدیریت خوب سکته علت اصلی مرگ و میر محسوب می‌شود و بدین لحاظ از نظر اقتصادی حائز اهمیت فراوانی است. تاکنون علت اصلی بروز این بیماری ناشناخته مانده هرچند که عوامل متعددی از قبیل میزان رشد، ویتامینهای گروه B ، خوراک پلت شده و برنامه‌ نوری برای این بیماری ذکر شده است.

در تحقیقی متخصصین ژاپنی اثر تراکم و فصل پرورش در میزان وقوع SDS را در گله‌های طیور گوشتی تجاری تا سن 63 روزگی مورد بررسی قرار دادند. به این منظور سه تراکم شامل 12، 15، 18 پرنده در هر مترمربع در فصول تابستان، پاییز و زمستان انتخاب گردید. در تراکم 12 و 15 پرنده در هر مترمربع، میزان مرگ و میر در اثر سندرم مرگ ناگهانی و نیز درصد کل تلفات در فصول ذکر شده دارای اختلاف معنی‌داری نبود. اما در تراکم 18 پرنده در هر مترمربع، میزان مرگ و میر در اثر SDS به میزان معنی‌داری در تابستان و زمستان افزایش یافت. میزان سکته با افزایش معنی‌دار تلفات طی تابستان همراه بود اما در زمستان اختلافی مشاهده نگردید. بدون توجه به تراکم گله، افزایش وزن و میزان اخذ خوراک بدون تغییر معنی‌دار در ضریب تبدیل غذایی در تابستان پایین‌تر بود. براساس اطلاعات حاصل از این پژوهش چنین پیشنهاد می‌شود که تراکم گله یک عامل مؤثر در وقوع سندرم مرگ ناگهانی در زمستان و تابستان است.

 

یکی از مشکلات اساسی سالن های مرغداری با تراکم بالا برای تولید بیشتر گوشت سفید ،انتشار گاز آمونیاک می باشد. مهمترین  فاکتورهای تاثیرگذار بر  تولید گاز آمونیاک رطوبت و دمای هوا، سرعت تهویه، کهنگی و PH بستر، نوع بستر و سن پرنده می باشد.

 

دمای بالا نه تنها فعالیت باکتریایی و تولید گاز آمونیاک را افزایش می دهد بلکه انتقال آمونیاک را نیز از بستر به هوا افزایش می دهد. بنابراین یک افزایش ناچیز در دمای هوا تاثیر بسیار زیادی بر سطح  آمونیاک می گذارد. فعالیت های تحقیقی اخیر بیشتر تمرکز خود را بر روی افزایش بازدهی پروتئین در جیره های غذایی طیور قرار داده اند. تحقیقات نشان داده اند که علاوه بر همه اینها ایجاد شرایط بی هوازی به همراه رطوبت و دمای بالا در بستر نیز موجب تولید زیاد آمونیاک می گردد. در مناطق با آب و هوای سردتر بسیاری از مرغداران برای صرفه جویی در مصرف انرژی میزان تهویه و فضای نگهداری پرنده ها را کاهش می دهند. در صورتیکه تهویه کافی موجود نباشد آمونیاک جمع شده و به حد مقدار سمی می رسد. طبق مطالعات آندرسون کاهش میزان تهویه در طول ماههای زمستان باعث رسیدن آمونیاک به میزان 50 تا 100ppm در برخی سالن های مرغداری گردید. بر همین اساس نتایج تحقیقی بسیاری وجود دارند که نشانگر ارتباط مستقیم کاهش تهویه و افزایش رطوبت نسبی و دما با رشد فزاینده مقدار آمونیاک در فضای سالن ها می باشند. کنترل گاز آمونیاک با استفاده از روش های طبیعی و شیمیایی انجام می پذیرد.

 

شیوه های مطلوب مدیریت هوای سالن:

 

هوای سالن های پرورش طیور برای تأمین اکسیژن، دفع رطوبت، آمونیاک و نگهداری درجه حرارت مناسب باید به طور مرتب جریان داشته باشد. حرکت هوا در سالن باید در تمام نقاط آن یکنواخت باشد و جریان هوا نیز به یک سمت باشد. این کار با انجام تهویه در سالن های پرورش طیور انجام می گیرد. هر سیستم تهویه از دو قسمت هواده و هواکش تشکیل می شود.برحسب مکانیسم، سیستم های تهویه به انواع زیر تقسیم می شوند :

 

1-   تهویه طبیعی (آزاد ) :

 

 در این نوع تهویه از نیروهای طبیعی و آزاد نظیر صعود هوای گرم و جایگزین شدن آن با هوای سرد و همچنین جریان طبیعی هوا (باد) استفاده می شود و به این ترتیب هوای آلوده و کثیف سالن به خارج هدایت می شود. به منظور تهویه معمولاً از دریچه های سقفی یا پنچره در سالن استفاده می کنند. برای بهبود کیفیت تهویه معمولاً پنجره های جنوبی سالن را نزدیک کف (یک متری کف ) و پنجره های شمالی را نزدیک سقف (نیم متری) در نظر می گیرند و ضروری است در این حالت نسبت سطح ورودی هوا به خروجی آن کمتر از 2 به 1 باشد.

 

2-   تهویه مصنوعی با فشار منفی (مکنده ) :

 

 در سیستم تهویه با فشار منفی یا سیستم مکنده، خروج هوای سالن از راه هواکش ها صورت می گیرد، و در اثر کاهش فشار هوای داخل سالن، هوای تازه به درون سالن مکیده می شود. در این سیستم با در نظر گرفتن میزان هوای مورد نیاز نباید منافذ دیگری در سالن وجود داشته باشد.عیب این روش این است که چون هواکش ها به طور مستقیم با هوای سالن در تماس هستند، در این صورت امکان کثیف شدن و کاهش مدت زمان بهره دهی آن ها وجود دارد. همچنین نوع، اندازه و محل قرار گرفتن ورودی هوا بایستی متناسب با شرایط آب و هوایی منطقه و ظرفیت هواکش ها باشد. این سیستم در هوای سرد برای تأمین حداقل احتیاجات تهویه مورد نیاز پرنده استفاده می شود و در این شرایط تأمین هوای تازه و گرم از طریق کوره هوای گرم و مادر مصنوعی می باشد. حداکثر هوای مورد نیاز در سیستم تهویه فشار منفی 7-4 مترمکعب در ساعت برای هر کیلوگرم وزن زنده می باشد.

در این سیستم جهت تخلیه 1000 مترمکعب هوا در ساعت، سطحی برابر با 3/0 مترمربع هواده لازم است.

 

 

 

 

3-  تهویه مصنوعی با فشار مثبت (دمنده) :

 

در سیستم تهویه با فشار مثبت یا سیستم دمنده، هوای تمیز به وسیله هواکش ها به طور مستقیم به داخل سالن هدایت می شود که در اثر این عمل یک فشار مثبت (بالا) ولی خفیف ایجاد می شود و با این روش از ایجاد کوران در اثر وجود منافذ احتمالی جلوگیری می شود و امکان توقف حرکت هوا در سالن از بین می رود. مزیت روش بالا این است که هوای آلوده به گازهای سمی، رطوبت دو گرد و خاک سالن بطور مستقیم با هواکش ها در تماس نیست و از طرف دیگر هوای ورودی می تواند قبل از ورود بر حسب نیاز گرم، سرد، خشک، مرطوب و یا ضدعفونی شود، اما مشکل آن این است که د راثر فشار زیاد، هوای سالن می تواند به محوطه های مجاور، منافذ و مصالح ساختمانی نفوذ کند و باعث ایجاد رطوبت و تخریب شود.

4-   تهویه مصنوعی با فشار مساوی:

 

 در این نوع تهویه هم ورود و هم خروج هوا بوسیله هواکش ها انجام می گیرد و مزیت ها و مشکلات دو روش قبل در خصوص این روش هم وجود دارد.

 

مقدار حد مجاز و کشنده گازها در سالن های پرورش طیور

گاز

حد مجاز(درصد)

مقدارکشنده (درصد)

اکسیژن

_

کمتر از 6

دی اکسید کربن

1

30

آمونیاک

0025/0

05/0

متان

4

5

سولفید هیدرژن

004/0

05/0

 

 

  روش های تهویه سالن های پرورش طیور:

 

  با توجه به نوع سالن و شرایط اقلیمی روش های مختلفی برای تهویه به شرح زیر وجود دارد:

1-  تهویه عرضی : د راین روش تهویه، هواکش ها و هواده ها در دیوار طول یسالن نصب می شوند و به این ترتیب تهویه بصورت عرضی انجام می گیرد. این روش مناسب تهویه سالن های با عرض 8 تا 12 متر است، زیرا اگر عرض سالن از 8  متر کمتر باشد، در سالن کوران ایجاد می شود و اگر از 12 بیشتر باشد، امکان تهویه مناسب سالن مقدور نخواهد بود. در این روش ضروری است هواکش ها و هواده ها (پنجره ها) روبه روی هم نباشند تا نقطه کور و کوران هوا بوجود نیاید.

 

2-  تهویه طولی:  د راین روش دریچه های ورود هوا د رانتهای یک طرف سالن در منتهی الیه دیوارهای طولی و هواکش ها در انتهای دیگر سالن در منتهی الیه دیوارهای طولی (یا دیوارهای عرضی) قرار دارند. این نوع تهویه در سالن هایی با طول کمتر از 60  متر قابل اجراست. چناچه طول سالن بیشتر باشد، می توان دریچه های ورود هوا را در دو انتهای سالن و هوتکش ها را در وسط سالن و یا برعکس نصب کرد. در هر حال فاصله هواکش ها و هواده ها با فاصله ذکر شده در چند قسمت نصب شوند.

 

3-  تهویه سقفی: در این روش می توان دریچه های ورود یا خروج هوا را در سقف و دیوارها در نظر گرفت. این نوع تهویه برای منطقه های بسیار سرد یا بسیارگرم  و یا سالن های با عرض بیش از 12 متر مناسب است.

 

4-  تهویه فن جت : می توان کانال هایی به نام فن جت(Fanjet)‌ در ارتفاع 30 سانتی متری از سقف در مرکز سالن نصب کرد و این کانال ها معمولاً پلاستیک یا ورقه آهن گالوانیزه به شکل استوانه و به قطر 50 تا 100 سانتی متر ساخته می شوند و دارای سوراخ هایی به قطر 5 تا 20 سانتی متر در اطراف بدنه هستند. انتهای این کانال بسته و در ابتدای آن یک فن (هواده) قوی، هوا را بشدت به داخل کانال هدایت می کند تا هوای دمیده شده از سوراخ ها ی کانال به طرف کف سالن خارج شود و باعث جریان یافتن هوای گرم زیر سقف، به طرف پایین شود. مزیت روش بالا این است که هوای ورودی در صورت لزوم گرم، سرد، ضدعفونی، خشک یا مرطوب می شود و تهویه در کل سالن به صورت یکنواخت صورت می گیرد. 

 

5-   تهویه تونلی: این نوع تهویه در شرایط آب و هوای گرم استفاده می شود. در این سیستم هواده ها در انتهای آشیانه و هواکش ها در انتهای دیگر قرار دارند. هوا در طول آشیانه حرکت کرده و سپس خارج می گردد. این سیستم به منظور تأمین دمای کمتر از ºc30 در داخل آشیانه در هوای گرم می باشد. در این سیستم جریان هوا بایستس با سرعت 120 متر بر دقیقه (400 ft/min) از روی سر پرندگان عبور کند. این جریان هوا باعث خنک کردن پرندگان به میزان ºc 7-5 می گردد. در شرایط هوای گرم و خشک می توان از سیستم های تبخیرکننده آب شامل استفاده از مه پاش و یا پوشال (Pad cooling)‌ برای خنک کردن پرندگان استفاده نمود. تعداد هواکش های مورد نیاز در سیستم تهویه تونلی :

 

    سرعت مناسب هوا در آشیانه (120m/min) ×متوسط ارتفاع آشیانه(m) ×عرض آشیانه(m)    =  تعداد هواکش

ظرفیت هواکش(مترمکعب در دقیقه)

 

محاسبه ظرفیت هواکش ها:

 

مقدار هوایی که باید در سالن جا به جا شود به سیستم تهویه، دما و رطوبت محیط و نوع وزن زنده و تعداد طیور در سالن بستگی دارد. برای محاسبه جریان هوای گرم مورد نیاز در سالن های پرورشی طیور با فشار منفی (پایین) می توان از دستورالعمل زیر استفاده کرد. برای تهویه با فشار منفی بر اساس استاندارد در سالن معمولی برای هر کیلوگرم وزن زنده طیور به ازای هر دریچه فارنهایت دمای محیط 00075/0 مترمکعب در دقیقه  Cubic Meter per Minute(CMM) هوا لازم است. این مقدار در سالن های بسته و کنترل شده و یا سالن های مجهز به سیستم خنک کننده پوشال، باید تقریباً 60 درصد بیشتر از میزان بالا باشد. به عبارت دیگر برای تهویه در سالن های معمولی برای هر پوند وزن زنده طیور به ازای هر درجه فارنهایت دمای محیط 012/0 فوت مکعب در دقیقه cubic feet per minute(CFM)‌ جریان هوا لازم است. در درجه حرارت های معمولی (در حدود 27 درجه سانتی گراد ) این میران در سالن های معمولی حدود 06/0 مترمکعب در دقیقه یا 6/3  مترمکعب در ساعت به ازای هر کیلوگرم وزن طیور است.

 

 

 

محاسبه قدرت و تعداد هواکش ها:

قدرت و تعداد هواکش ها در یک سالن بستگی به گرمای محیط و تراکم طیور موجود در سالن دارد. برای محاسبه تعداد و قدرت هواکش ها در سالن های پرورش طیور :

 

به ازای هر پوند از وزن طیور زنده (454/0 کیلوگرم) و هر یک درجه فارنهایت از دمای منطقه در سالن های باز(پنجره دار) 2/1 درصد فوت مکعب در دقیقه و در سالن های بسته(Window less)  2 درصد فوت مکعب در دقیقه هوا محاسبه می شود.

پس از محاسبه قدرت هواکش ها، قدزت بدست آمده برای کل سالن را بخش بر قدرت یکی از هواکش ها کرده، تعداد هواکش لازم در سالن بدست می آید.

 

 

 

 

درجه کارایی هواکش ها:

 

درجه کارایی هواکش ها(VER) عبارتست از نسبت حجم جریان هوا بر حسب فوت مکعب در دقیقه توسط هواکش به میزان مصرف برق بر حسب وات.

در هنگام انتخاب هواکش توجه به کارایی آن بسیار اهمیت داشته زیرا، زمانی که هواکش ها با یکدیگر مقایسه می شوند با محاسبه  VER‌اختلاف هزینه حتی به 50 درصد نیز می رسد.

 

نکات کلیدی در ارتباط با سیستم تهویه:

 

1- تعداد هواکش ها را باید زیاد در نظر گرفت تا فاصله بین آنها کم شود و نقطه کور در سالن کاهش یابد.

 

2-  قدرت هواکش ها بین 5000 تا 10000 فوت مکعب در دقیقه توصیه می شود.

 

3- محاسبه هواکش ها باید بر اساس حداکثر گرمای تابستان و حداکثر وزن زنده طیور باشد.

 

4- در مواقعی که به تهویه کمتر نیاز است با محاسبه هوای مورد نیاز فقط تعداد هواکش مورد نیاز را روشن کنید.

 

5- اکر هیترها در یک سر سالن قرار دارند، هواکش های مورد نیاز را در سر دیگر سالن روشن کنید.

 

6-  ورود هوا از ناحیه سقف سالن هایی که ایزوله نشده باشند، توصیه نمی شود.

 

7-  استفاده از انواع کرکره سبب کاهش قدرت تهویه شده و به هیچ عنوان توصیه نمی شود.

 

 

 

 

 

 

 

مدیریت نوری متناوب،گامی نوین و موثر درپرورش گله گوشتی:

 

برنامه نوری توسط بسیاری از پرورش دهندگان جوجه گوشتی با موفقیت به کارگرفته شده و ضمن کاهش مرگ و میر جوجه ها ، بهبود ضریب تبدیل غذایی و تامین رشد بهتر سبب کاهش هزینه های تولید شده است این برنامه به خصوص در مرغداریهایی که تلفات ناشی از آسیت وجود دارد مفید است . نتایج اجرای برنامه های نوری متناوب شامل بهبود بازده غذایی ، بهبود قدرت زیست ، بهبود جزئی رشد کاهش مرگ و میر قلبی ، کاهش تلفات مرجله پایانی دوره و بهبود اشتها می باشد این برنامه های نوری در هر نوع سالن مرغداری حتی سالن هایی که از نور طبیعی استفاده می کنند به آسانی قابل اجرا می باشد .

 

شدت و مدت نور:

 

مدت ، شدت ، نوع و محل نور در هر سالن پرورش مرغ گوشتی ، می تواند اثر مستقیم روی عملکردو بازدهی نهایی داشته باشد شدت نور ، طول مدت روشنایی و کیفیت نور ، همگی بر روی رشد جوجه تاثیر می گذارند کیفیت نور لامپهای مورد استفاده نیز خیلی مهم است کیفیت نور به وسیله طول موج نور بیان شده و با واحد نانومتر اندازه گیری می شود یک نانومتر برابر یک بیلیونیم متر بوده و شدت نور را که به صورت فوت کندل یالوکس بیان می شود اندازه گیری می کند طیف نور قابل دیدن از 450 تا 750 نانومتر می باشد که شامل رنگهای آبی تا قرمز می گردد برخی محققین گزارش کرده اند که نورهای آبی و سبز افزایش رشد می گردند ولی بازدهی غذا و پیگمانهای زرد را کاهش داده اند بر حسب نوع حباب لامپی که در سالن مرغداری استفاده می کنید شدت صحیح نور ، پراکندگی یکنواخت آن و تمیز بودن لامپها اهمیت زیادی دارند در سالنهای مرغداری گوشتی تجاری معمولا از لامپهای 15 تا 40 وات با نور سفید استفاده می شود صرف نظر از نوع لامپ مورداستفاده میزان نور مورد نیاز باید پیش از راه اندازی سالن محاسبه شود حباب های لامپها باید همیشه تمیز نگهداشته شوند. وجود گرد غباربیش از حد روی لامپ میتواند تا 70% از شدت و تاثیر نور بکاهد . معمولا لامپها در دو ردیف به فاصله حدود 5/3 متر از یکدیگر و درارتفاع 5/2 متر از کف سالن نصب می گردند وجود نور بیش از حد سبب تحریک و عصبی شدن پرنده ها شده و آنها شروع به نوک زدن به یکدیگر می نمایند از سوی دیگر شدت نور کمتراز حد لازم یعنی 5/0 فوت کندل باشد مرغهای گوشتی برای یافتن آب وغذا دچار اشکال خواهند شد و یکنواختی گله بر هم خورده و وزن بدن کمتر از حد انتظار خواهد شد مدیر مرغداری بایدمطمئن شود که نور سالنها به حدی است که سبب آسایش و راحتی مرغ می گردد .

 

برنامه های نوری:

 

امروزه در صنعت پرورش مرغ گوشتی از چهار برنامه نوری مختلف استفاده می شود :

 

1- برنامه استفاده ازنور طبیعی روز که بسیار بوده و دربسیاری ا ز مناطق به خصوص در آمریکای لاتین دارای طرفداران زیادی می باشد.

 

2- برنامه نوری 23 ساعت روشنایی و 1 ساعت خاموشی که در آمریکا خیلی مورد استفاده می باشد.

 

 3- برنامه نوری متناوب .

 

4- برنامه نوری متناوب ترکیبی با افزایش ساعات نورمطابق با افزایش سن پرنده.

 

 شاید حتی دو واحد پرورش طیور نیز که در یک منطقه واقع شده اند ازبرنامه نوری یکسانی استفاده نکنند هر واحد از برنامه ای استفاده می کند که نیازهای تولیدی آن را برآورده کرده و اجرای آن برای واحد موردنظر راحتتر باشد بسیاری از مرغداریها ، مرغهای گوشتی را در آشیانه باز پرورش داده و فقط از نور طبیعی روز استفاده می نماید در صورتی که واحدهای دیگری که امکان بیشتری برای استفاده از دستگاههای اتوماتیک دارنداز برنامه 23 ساعت نور و 1 ساعت تاریکی با استفاده از نور مصنوعی استفاده می کنند هر دو سیستم فوق نتایج قابل قبولی را نشان داده است باید در نظر داشته باشیم که استفاده از نور و الکتریسته رایگان نیست نصب ، طراحی ، نگهداری و بکارگیری سیستم های برقی مستلزم صرف هزینه های بسیار زیادی است به ویژه در کشورهای آمریکای لاتین که در برخی از مناطق آن برق وجود نداشته یا کمیاب بوده و یا خیلی گران است .

 

 

برنامه نوری متناوب به عنوان یک جا نشین:

 

به طور قطع اگر جوجه های گوشتی درسالنهایی پرورش یابند که کاملا کنترل می باشند مدیران تمایل دارند که سیستم نوری به  غیر از برنامه متداول 23 ساعت  نور و 1 ساعت تاریکی را اجرا کنند اگر سالنهای مرغداری کاملا بسته بوده و به صورت مصنوعی تهویه می شوند تغییر میزان شدت و طول مدت نوردهی بسیار آسانتر است با این حال در سالنهای باز دارای پرده نیز قابلیت اجرا برخی ازبرنامه های نوری در شب وجود دارد هدف تمام این برنامه ها کاستن از ساعات استفاده از نور میباشد ولی باید استفاده منطقی از نور صورت پذیرد .

 

یک برنامه نوری خوب برای اینکه نتیجه بهتری داشته باشد نیاز به یکنواختی کامل دارد استفاده از برنامه نوری متناوب روش جدیدی نیست وسابقه آن به زمانی باز می گردد که پرورش متراکم طیور از چند دهه قبل متداول گردید توجه به سابقه برنامه نوری نشان می دهند که این سبب بهبود ضریب تبدیل می گردد همچنین بررسی کتابهای راهنمای مدیریت پرورش گله های گوشتی که در گذشته تهیه شده است نشان می دهند که همگی استفاده از برنامه نوری متناوب را در کنار برنامه متداولتر توصیه کرده اند در اینجابه شرح برخی برتریهای سیستم نوری متناوب می پردازیم :

 

1- برنامه نوری متناوب مصرف غذا را افزایش می دهد در زمان روشن شدن چراغها باید مطمئن باشید که دانخوریها درارای دان کافی هستند برنامه نوردهی و تغذیه باید به خوبی همزمان گردند دانخوریهای اتوماتیک باید پیش از روشن شدن چراغ روشن شده و به میزان کافی دان داشته باشند . هرگز وقتی دانخوری خالی است چراغها را روشن نکنید زیرا مرغها را عصبی کرده و آنان را به فعالیت بیش ازحد تحریک می کند که این خود اتلاف انرژی و کاهش تولید گوشت می گردد .

 

2- برنامه نوری متناوب فعالیت عضلات را افزایش می دهد در زمان روشن شدن چراغها ، مرغها شروع به خوردن غذا می کنند و لذا ونوردهی منظم فعالیت عضلات را همانند ورزش کردن تشدید می کند این مسئله به خصوص برای پاهای پرندگان که باید وزن سنگین بدن آنها را تحمل کنند بسیار مفید است به همین جهت برنامه نوری متناوب می تواند از بروز و تشدید مشکلات مربوط به پاها جلوگیری کند .

 

3- برنامه نوری متناوب بازدهی غذا را افزایش می دهد بسیاری از آزمایشهای انجام شده در سطح مرغداریها ، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی ازجمله موسسه تحقیقاتی نشان داده اند که استفاده از برنامه نوری متناوب حدود 5 تا 10 درصد بازدهی غذا را بهبود می بخشد و وزن نهایی حاصل مشابه و یا حتی بهتر خواهد بود علت این امر آن است که وقتی مرغها دان را طی مدت 1 تا 2 ساعت زمان روشنایی می خورند برای هضم و جذب غذای مصرف شده برحسب کیفیت وترکیبات غذا ، سن و شرایط محیطی به 2 تا 4 ساعت زمان نیاز دارند وقتی که پرندگان بعد از مصرف غذا آرام نشسته یا خوابیده اند ضریب تبدیل غذا به گوشت بسیار بهتر خواهد بود و برای هضم غذا در تاریکی نیاز به انرژی کمتری وجود دارد فقط تصور کنید که یک پرنده در حال راه رفتن یا ایستادن برای انقباض عضلانی نیاز به مصرف کالری بیشتری دارد .

 

4- برنامه نوری متناوب ، استرس حرارتی را به حداقل می رساند با محدود کردن پرندگان و خوردن غذا و یا هضم غذای خورده شده در گرمترین ساعات روز ، جوجه های گوشتی به خصوص جوجه های سنگین وزن حرارت کمتری در بدن خود تولید نموده و لذا می توانند هوای گرم را بهتر تحمل کنندو بازده بهتر و تلفات کمتری خواهند داشت .

 

5- برنامه نوری متناوب  ، زمان بیشتری را برای خوردن غذا فراهم می کند هر پرنده مثل هر فرد دیگری شخصیت خاص خود را داراست برخی از آنها سلطه جو و پرخاشگر و بعضی ترسو و کمرو هستند برنامه نوری متناوب با فراهم کردن زمان بیشتر برای تغذیه مرغ ها ، شانس بیشتری به همه آنها برای به دست آوردن غذا میدهد با وجود این برای انجام صحیح این امر و برای تغذیه خوب و یکنواخت ممکن است لازم شود فضای دانخوری و آبخوری را افزایش دهید .

 

6- برنامه نوری متناوب هزینه انرژی را کاهش داده و استهلاک و پوسیدگی ادوات را نیز کم می کند شکی وجود ندارد که مصرف انرژی کمتر هزینه های کمتری دارد دریک آزمایش نشان داده است که استفاده از برنامه نوری متناوب هزینه های برق را 33% کاهش داده است استفاده کمتراز وسایل و ادوات دانخوری سبب افزایش عمر آنها خواهد شد .

 

7- برنامه نوری متناوب بازده بهتری را ایجاد می کند به عنوان یک اصل تاریکی فعالیتهای مرغ را کمتر کرده و می تواند کیفیت لاشه را بهبود بخشد همچنین نشان داده شده است که میزان تلفات بین 2 تا 3 درصد کاهش یافته واحتمالا چربی کمتری در محوطه شکمی ذخیره می شود .

 

توصیه هایی برای یک برنامه نوری عملی:

 

تعداد بسیار زیادی برنامه نوری متناوب با نتایج بسار خوب درمزارع و یا موسسات تحقیقاتی آزمایش شده است دراینجا خلاصه ای از چندین برنامه نوری مختلف به عنوان یک راهنما آورده شده است. اکثر واحدهای پرورش دهنده مرغ گوشتی برای چند روز اول استفاده از 24 ساعت نور را توصیه کرده و سپس تا 21 روزگی 23 ساعت نور را توصیه می کنند شدت نور با مقدار 2 تا 3 فوت کندل شروع شده وتدریجا تا سن 3 هفتگی به 5% فوت کندل کاهش می یابد آسانترین راه کاهش شدت نور استفاده از دایمر و یا تعویض حباب چراغها متناسب با سن پرندگان است بعد از 21 روزگی بعضی از برنامه های نوری در یک دوره 24 ساعته اجرا می شوند دراین برنامه معمولا 1 تا 2 ساعت نور و پس از آن 2 تا 3 ساعت تاریکی داده می شود هر دومرحله روشنایی و تاریکی باید به اندازه کافی طولانی باشند تا پرندگان زمان کافی برای خوردن هضم کردن و تخلیه محتویات روده برای تغذیه مجدد را داشته باشند اگر ترکیب خوبی از تاریکی و روشنایی برقرار شود مواد غذایی کارایی بهتری جذب شده و سبب افزایش وزن بدن و بهبود ضریب تبدیل میگردند .

 

در مورد حملات قلبی و تلفات بالا در گزارشهای بسیار جالب دیگری نشان داده شده است که کاهش مدت نور به 6 ساعت در سنین 3 تا 21 روزگی می تواند سبب کاهش سرعت رشد اولیه شود سپس تا زمان کشتار نور به 23 ساعت افزایش داده شد این روش می تواند درمقایسه با سیستم سنتی 23 ساعت نور تلفات را 2 تا 3 درصد کاهش دهد بدون اینکه اثری روی وزن بدن بگذارد تصور می شود که استفاده از این برنامه سبب بهبود شکل استخوان بندی شده و استرسهای حاصل از رشد زودرس را کاهش می دهد .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تبدیل تلفات مرغداریها به کمپوست:

 

معدوم نمودن تلفات یک امر بسیار ضروری در مدیریت مرغداریها می باشد. به طور کلی در مزارع پرورش طیور دو گروه از تلفات مشاهده می شوند: دسته اول تلفات روزانه گله است که میزان قابل قبول آن 1/0 درصد بوده اما افزایش آن تا 25/0 درصد نیز غیرمعمول نمی باشد. دسته دوم شامل تلفات حاصل از بیماریهاست که در مواردی منتج به معدوم نمودن کل گله می شود امروزه در کشور ما از روشهای گوناگون جهت معدوم نمودن تلفات استفاده می شود عمده این روشها شامل سوزاندن در کوره های لاشه سوز، دفن نمودن، استفاده از چاه تلفات و البته در مواردی حمل لاشه ها به مناطق دور از مرغداری و رها کردن آنها در طبیعت است. هر کدام از روشهای فوق دارای معایبی هستند از جمله هزینه سوخت و آلودگی هوا در استفاده از لاشه سوز، هزینه حفاری و آلودگی منابع زیر سطحی به هنگام استفاده از روش دفن و گودال تلفات و نیز خطر شیوع بیماریها و آلودگی محیط زیست در اثر رها نمودن لاشه ها در طبیعت. تهیه کمپوست روشی است طی آن لاشه پرندگان به یک نوع کودآلی که از نظر کشاورزی بسیار با ارزش است تبدیل می شود. جهت این امر مواد آلی دچار تجزیه بیولوژیکی شده و تبدیل به یک محصول ثابت و یکنواخت می شوند به دلیل ایجاد گرما طی این روند، محصول حاصل فاقد بوهای نامطلوب و عاری از اجزاء بیماریزا بوده و بدلیل فقدان مواد مغذی، لارو حشرات در آن رشد نکرده و حیوانات موذی را جذب نمی نماید. در فرآیند کمپوست سازی بسیاری از مواد کربن دار به گاز دی اکسید کربن تبدیل می شوند و همچنین در اثر گرمای ایجاد شده رطوبت این مواد کاهش می یابد. بنا به دلایل فوق وزن و حجم کمپوست کمتر از مواد خام اولیه است و در نتیجه حمل و نقل آن آسان و توزیع این مواد در سطح زمینهای کشاورزی مقرون به صرفه تر از ضایعات خام می باشد. تفاوت اصلی روند تبدیل مواد آلی به کمپوست از فرآیندهای همچون پوسیدگی و گندیدگی این است که طی این روش شرایط محیطی از قبیل رطوبت، اتمسفر، دما و نسبت عناصر مغذی برای میکروارگانیسم ها تحت کنترل و نظارت دقیق است. تهیه کمپوست در واحدهای مرغداری روشی کم هزینه است که به ازای هر واحد وزن از لاشه پرندگان به میزان 2 الی 3 برابر کود مرغی و یک دهم آن به موادی همچون کاه، علف، خاک اره و یا پوشال چوب به همراه مقدار اندکی آب نیاز دارد.

 

 

 

منابع:

 

 

1-    اصول علمی و عملی پرورش طیور  -پور رضا

2-    راهنمای مدیریت مرغداری در شرایط گرمسیری- دی دیر، فدیرا

3-    فصلنامه چکاوک،1383پاییز-  نیاز جوجه های گوشتی به نور از مهندس شاهین ماکویی و دکترفرید اکرمی

4-    مدیریت و پرورش جوجه های گوشتی- ترجمه مهندس امیر روفچایی

     5- راهنمای کامل پرورش طیور (انتشارات سازمان اقتصادی کوثر)

     6- عوامل ایجاد " بستر مرطوب " و روشهای پیشگیری از آن، مقاله ازدکتر محمدرضا                                                                                                                                                                                                         عابدینی.      

    7-مجله صنعت طیور خراسان-تبدیل تلفات واحد های مرغداری به کمپوست،مهندس میر صالح گیلانی

                                                                                                               

 

سایت ها:

 

 

http:/www.oie.int/norms/mmanual/A-1

 

http:/www.easynet.ca/~ pic/facts-2

 

http://www.skhass.org/?itemid=325-3

 

http://www.infopoultry.net/articles/view.asp?id=1675 4-    

 

                                    http://www.infopoultry.net/articles/view.asp?id=1454 5-

                                        

                                                                          http;\\www.iranpoultry.com-6                  

                                                                          

 

 

 

 

 

...